Category Archives: Tổ hợp
Phương pháp chứng minh phản chứng (P2)
Bài 1.
Cho tập $B = {1, 2, 3, …, 16}$. Người ta ghi các số của tập B thành một vòng tròn (mỗi số ghi một lần). Hỏi có cách ghi để tổng thỏa:
a/ Tổng của hai số kế nhau bất kì lớn hơn hoặc bằng 17 được không? Tại sao?
b/ Tổng của ba số kế nhau bất kì lớn hơn 24 được không? Tại sao?
Bài 2.
Có tồn tại hay không một cách điền các số $0,1, 2, 3, \cdots , 9$ vào các đỉnh của một đa giác 10 đỉnh sao cho hiệu hai số ở hai đỉnh kề nhau chỉ có thể nhận một trong các giá trị sau: $-5, -4, -3, 3, 4, 5$.
Bài 3.
Trong mặt phẳng tọa độ thì một điểm mà hoành độ và tung độ đều là các số nguyên được gọi là điểm nguyên. Chứng minh rằng không tồn tại tam giác đều nào mà các đỉnh đều là điểm nguyên.
Bài 4.
Điền các số 1,2,3,…,121 vào một bảng ô vuông kích thước $11 \times 11$ sao cho mỗi ô chứa một số. Tồn tại hay không một cách điền sao cho hai số tự nhiên liên tiếp sẽ được điền vào hai ô có chung một cạnh và các tất cả các số chính phương thì nằm trong cùng một cột?
Bài 5.
Mỗi phần tử của bảng vuông $ 25 \times 25 $ hoặc là $ + 1 $ hoặc $ -1 $. Gọi $ a_{i} $ là tích của tất cả các phần tử của hàng thứ $ i $ và $ b_{j} $ là tích của tất cả các phần tử của cột thứ $ j $. Chứng minh rằng $ a_ {1} + b_ {1} + \cdots + a_ {25} + b_ {25} \neq 0 $
Phương pháp ánh xạ trong các bài toán tổ hợp
Thầy Nguyễn Tăng Vũ
1/ Lý thuyết:
Cho $A$ và $B$ là hai tập hợp hữu hạn.
- Nếu có một đơn ánh $f: X \longrightarrow Y$ thì $|X| \le |Y|.$
- Nếu có một toàn ánh $f: X \longrightarrow Y$ thì $|X| \ge |Y|.$
- Nếu có một song ánh $f: X \longrightarrow Y$ thì $|X| = |Y|.$
2/ Bài tập:
Bài 1.
Cho $X={ 1,2,..,n}$. Một tập con $S={s_1,s_2,…,s_k }$ của X ($s_1<s_2<…<s_k$) được gọi là \textit{m- tách được} $(m \in \mathbb{N})$ nếu $s_i-s_{i-1} \ge m; i=1,2,…,k$. Có bao nhiêu tập con m- tách được gồm $k$ phần tử của X, trong đó $0 \le k \le n-(m-1)(k-1)$.
Bài 2.
Cho $X={1,2,…,n}$, với mỗi tập con khác rỗng $A_i={a_1,a_2,…,a_i }$ (không mất tổng quát giả sử $a_1>a_2>…>a_i$) ta định nghĩa tổng hỗn tạp của $A_i$ là số $m(A_i)=a_1-a_2+a_3-… \pm a_i$. Tính $\sum \limits_{A_i \subset X} m(A_i)$.
Bài 3.
Cho $X={1,2,…,n}$. Một tập con A của X được gọi là tập béo nếu mỗi phần tử của A đều không nhỏ hơn số phần tử của nó. Tập rỗng cũng là một tập béo. Đặt $a_n$ là số các tập béo của X mà trong mỗi tập không chứa hai số liên tiếp, $b_n$ là số các tập con của X mà hai phần tử bất kỳ hơn kém nhau ít nhất 3 đơn vị. Chứng minh $a_n=b_n.$
Bài 4.
Cho số nguyên dương $n$ và $d$ là một ước dương của $n$. Gọi S là tập tất cả những bộ $(x_1,x_2,…,x_n)$ nguyên dương thỏa $0 \le x_1 \le x_2 \le… \le x_n \le n$ và $d| x_1+x_2+…+x_n$. Chứng minh rằng có đúng một nửa các phần tử của S có tính chất $x_n=n$.
Bài 5.
Gọi $a_n$ là số các xâu nhị phân độ dài $n$ không chứa ba bit 0, 1, 0 liên tiếp. Gọi $b_n$ là số các xâu nhị phân độ dài $n$ chứa bốn bit 0, 0, 1, 1 hoặc 1, 1, 0, 0 liên tiếp. Chứng minh rằng $b_{n+1}=2a_n$ với mọi số nguyên dương $n$.
Đếm bằng 2 cách
NGUYỄN QUANG TÂN
1/ Bài tập đếm số cặp
Bài 1.
Trong một ủy ban, mỗi thành viên thuộc đúng 3 tiểu ban, mỗi tiểu ban có đúng 3 thành viên. Chứng minh rằng số thành viên của ủy ban bằng số tiểu ban.
Bài 2.
Trong trường học có một số câu lạc bộ. Biết rằng mỗi câu lạc bộ có đúng 30 học sinh. Vâ mỗi học sinh tham gia đúng 3 câu lạc bộ. Biết rằng tổng số câu lạc bộ và số học sinh bằng 440 . Tìm số học sinh của trường.
Bài 3. (IMC 2002)
Có 200 thí sinh tham gia một cuộc thi toán học. Các thí sinh phải giải 6 bài toán. Biết mỗi bài được giải đúng bởi ít nhất 120 thí sinh. Chứng minh rằng có hai thí sinh mà mỗi bài tập được giải bởi ít nhất một trong hai thí sinh.
Bài 4. (Chọn đội tuyển thi Quốc Gia Khối chuyên ĐHSP 2013)
Cơ sở dữ liệu tạp chí của thư viện Quốc Gia có đúng 2016 loại khác nhau. Thư viện này cho phép 2013 thư viện địa phương kết nối để có thể khai thác cơ sở dữ liệu tạp chí của nó. Biết mỗi thư viện địa phương được phép khai thác ít nhất 1008 loại tạp chí khác nhau và 2 thư viện địa phương bất kì có tối đa 504 loại tạp chí mà cả 2 thư viện địa phương đó cùng đc phép khai thác. Chứng minh rằng không có quá 1 loại tạp chí trong cơ sở dữ liệu của thư viện Quốc Gia mà cả 2013 thư viện địa phương đều không thể khai thác được.
Bài 5. (Chọn đội tuyển HSG QG tỉnh Đồng Tháp năm học 2013)
CLB du khảo có n thành viên. Năm ngoái CLB đã tổ chức được 6 chuyến du khảo, mỗi chuyến có 5 thành viên tham dự. Một thành viên CLB nhận xét rằng hai chuyến du khảo bất kỳ có không quá hai thành viên chung. Hỏi CLB đó có ít nhất bao nhiêu thành viên?
2/ Bài tập đếm số bộ ba
Bài 6.
Trong một trương học có $m$ lớp với $m \geq 10$, tổng số học sinh là $n$. Với $n \leq 465$, các lớp được đánh số từ 1 tới $m$, biết rằng mỗi học sinh ở lớp $i$ quen $j$ học sinh ở lớp thứ $j$. Tìm giá trị lớn nhất của $n$.
Bài 7. (Hong Kong TST 2003)
Có 15 học sinh tham gia một khóa học. Biết rằng mỗi ngày, có 3 học sinh phải trực vệ sinh cho lớp và sau khi kết thúc khóa học thì cứ 2 học sinh bất kì đều tham gia trực chung đúng 1 lần. Tính số ngày khóa học diễn ra.
Bài 8. (IMO 1989)
Cho $n$ và $k$ là các số nguyên dương mà tồn tại một tập $T$ có $n$ điểm trong mặt phẳng sao cho
i) Không có 3 điểm nào thẳng hàng;
ii) $\forall P \in T$ có ít nhất $k$ điểm thuộc $T$ mà cách đều $P$.
Chứng minh rằng $k \leq \frac{1}{2}+\sqrt{2 n}$
Bài 9.
Cho $X$ là một tập hữu hạn với $|X|=n$ và $A_{1}, A_{2}, \ldots, A_{m}$ là các tập con của $X$ có đúng 3 phần tử thỏa mãn $\left|A_{i} \cap A_{j}\right| \leq 1 \forall i \neq j$. Chứng minh rằng tồn tại một tập con $A \subset X$ với ít nhất $[\sqrt{2 n}]$ phần tử mà không chứa bất kì tập $A_{i}(1 \leq i \leq m)$ nào.
Bài 10. (APMO 2006)
Trong một rạp xiếc, có $n$ chú hề được trang điểm bằng một số trong tổng cộng 12 màu sơn. Biết rằng mỗi chú hề phải sử dụng ít nhất 5 màu. Ngoài ra, mỗi màu được sử dụng bởi không quá 20 chú hề. Chứng minh rằng $n \leq 48$
Bài 11. (China MO 1996)
Có 8 ca sĩ tham gia một chương trình văn nghệ với tổng cộng $m$ buổi hòa nhạc. Trong mỗi buổi hòa nhạc, có 4 ca sĩ tham gia và số lần tham gia của mỗi cặp ca sĩ là như nhau và bằng $n$.
Tìm giá trị nhỏ nhất của $m$.
Bài 12. (VMO 2005)
Cho bát giác lồi $A_{1} A_{2} \ldots A_{8}$ mà không có ba đường chéo nào đồng quy. Giao của hai đường chéo tùy ý được gọi là một “nút”. Xét tất cả các tứ giác lồi được tạo thành bởi bốn đỉnh của bát giác đã cho và các tứ giác đó được gọi là “tứ giác con”. Hãy xác định số nguyên dương $n$ nhỏ nhất sao cho có thể tô màu $n$ nút để với mọi $i \neq k$ và $i, k \in{1,2, \ldots, 8}$ thì các số $s(i, k)$ bằng nhau, trong đó $s(i, k)$ ký hiệu số tứ giác con nhận $A_{i}, A_{k}$ làm đỉnh và giao của hai đường chéo là một nút được tô màu.
Bài 13. (Chọn đội tuyển PTNK 2014)
Cho tập hợp $X={1,2,3, \ldots, 19}$ và xét một họ $\Omega$ gồm $k$ tập con có 7 phần tử của $X$. Một tập hợp $A \subset X$ được gọi là “tập mẹ” của họ $\Omega$ nếu như $A$ có 8 phần tử và tồn tại một tập hợp $B \in \Omega$ sao cho $B \subset A .$ Gọi $d$ là số tất cả các tập mẹ của $\Omega .$ Chứng minh rằng $d \geq \frac{3}{2} k$.
Bài 14. (Russia 1996)
Ở một thành phố nọ, có 1600 đại biểu tham gia vào 16000 ủy ban và mỗi ủy ban có đúng 80 người tham gia. Chứng minh rằng có 2 ủy ban nào đó có ít nhất 4 đại biểu tham gia chung.
Bài 15. (Bulgari MO 2006)
Một quốc gia có 16 thành phố và có 36 tuyến bay nối giữa chúng (chuyến bay ở đây là hai chiều). Chứng minh rằng ta có thể tổ chức một chuyến bay vòng quanh giữa 4 thành phố nào đó.
Bài 16. (Chọn đội tuyển Bình Thuận)
Trong một hội nghị có 155 đại biểu tham dự và có 2015 cặp đại biểu quen biết nhau. Chứng minh rằng có thể chọn ra 4 đại biểu để xếp lên một bàn tròn sao cho hai đại biểu ngồi cạnh nhau thì có quen biết nhau.
Bài 17.
Trong một trường có 1001 học sinh tham gia vào một số câu lạc bộ, các câu lạc bộ hợp với nhau để tổ chức $m$ hoạt động xã hội (một hoạt động có thể được tổ chức bởi một hoặc nhiều câu lạc bộ). Biết rằng
i) Mỗi câu lạc bộ đều có lẻ thành viên và nếu câu lạc bộ có $k$ thành viên thì nó tổ chức $\frac{k-1}{2}$ hoạt động xã hội;
ii) Với mỗi học sinh bất kì và một hoạt động bất kì thì có đúng một câu lạc bộ vừa tổ chức hoạt động xã hội đó và nhận học sinh đó là thành viên;
iii) Hai học sinh bất kì tham gia đúng một câu lạc bộ;
Tìm $m$.
Bài 18.
Một trường có $n$ học sinh và $m$ câu lạc bộ. Mỗi câu lạc bộ có ít nhất 2 thành viên. Nếu 2 câu lạc bộ có nhiều hơn một thành viên chung thì sô thành viên của 2 câu lạc bộ khác nhau.
a) Gọi $a_{i}$ là số câu lạc bộ có $i$ thành viên. Chứng minh $a_{i} \leq \frac{C_{n}^{2}}{C_{i}^{2}}$;
b) Chứng minh $m \leq n-1$;
Bài 19.
Cho 6 điểm nằm trong mặt phẳng và không có ba điểm nào thẳng hàng. Mỗi cạnh nối hai điểm được tô bởi hai màu xanh / đỏ. Hỏi có ít nhất bao nhiêu tam giác được tô cùng màu?
Bài 20. (Ukraina TST 2013)
Cho đa giác lồi có 17 đỉnh $A_{1} A_{2} A_{3} \ldots A_{17}$ và với hai đỉnh $A_{i}, A_{j}$ bất kỳ trong số các đỉnh của đa giác, ta định hướng cho đoạn thẳng nối chúng để có vectơ: $\overrightarrow{A_{i} A_{j}}$ hoặc $\overrightarrow{A_{j} A_{i}}$. Sau khi thực hiện với mọi cặp đỉnh, gọi $S$ là số tam giác có tổng các vectơ đặt trên 3 cạnh là $\overrightarrow{0}$. Tim GTNN và GTLN của $S .$
Bài 21. (China MO 2007).
Trong một trường THPT, có 2007 học sinh nam và 2007 học sinh nữ. Mỗi học sinh tham gia không quá 100 CLB ở trường. Biết rằng hai học sinh bất kỳ khác giới tính đều có tham gia ít nhất 1 CLB chung nào đó. Chứng minh rằng có 1 CLB mà có ít nhất 11 thành viên nam và 11 thành viên nữ.
Bài 22. (Trường Xuân 2013)
Cô giáo có tất cả $X$ viên kẹo gồm 11 loại kẹo khác nhau. Cô chia cho các học sinh của mình mỗi người một số viên kẹo và không có học sinh nào nhận nhiều hơn một viên kẹo ở cùng một loại kẹo. Cô yêu cầu hai học sinh khác nhau bất kì so sánh các viên kẹo mình nhận được và viết số loại kẹo mà cả hai cùng có lên bảng. Biết rằng mỗi cặp bất kì đều được lên bảng đúng một lần. Gọi tổng các số được viết lên bảng là $M$. Xác định giá trị nhỏ nhất của $M$.
a) Khi $X=2013$
b) Khi $X=2017$
Bài 23. (IMO 1998)
Trong một cuộc thi có $a$ thí sinh và $b$ giám khảo, trong đó $b \geq 3$ là một số nguyên lẻ. Mỗi giám khảo đánh giá một thí sinh là “đạt” hoặc “trượt”. Giả sử $k$ là một số sao cho, với 2 giám khảo bất kì, đánh giá của họ là như nhau với nhiều nhất $k$ thí sinh. Chứng minh rằng
$$\dfrac{k}{a} \geq \frac{b-1}{2 b} $$
Bài 24. (China TST 1992)
Có 16 học sinh tham gia một cuộc thi có $n$ câu hỏi và mỗi câu hỏi có 4 lựa chọn. Biết rằng 2 học sinh bất kì có không quá 1 câu trả lời chung cho tất cả các câu hỏi. Tìm giá trị lớn nhất của $n$.
Bài 25.
Một CLB có $n$ thành viên và họ đã tham gia vào 12 buổi chuyên đề, mỗi buổi có 24 thành viên tham gia. Biết rằng hai thành viên bất kỳ tham gia chung không quá một buổi.
a) Tìm giá trị nhỏ nhất của $n$;
b) Câu hỏi tương tự nếu có 10 buổi chuyên đề và mỗi buổi có 7 thành viên tham gia.
Bài 26.
Trên mặt phẳng cho tập hợp $A$ gồm 66 điểm phân biệt và tập hợp $B$ gồm 16 đường thẳng phân biệt. Gọi $m$ là số bộ $(a, b)$ sao cho $a \in A, b \in$ $B$, $a \in b$. Chứng minh rằng $m \leq 159$.
Bài 26.
Trên mặt phẳng cho tập hợp $A$ gồm 66 điểm phân biệt và tập hợp $B$ gồm 16 đường thẳng phân biệt. Gọi $m$ là số bộ $(a, b)$ sao cho $a \in A, b \in$ $B$, $a \in b$. Chứng minh rằng $m \leq 159$.
Bài 27. (IMO Shortlist 1995)
Một cuộc họp có $12 k$ người và mỗi người bắt tay với đúng $3 k+6$ người còn lại. Biết rằng với mọi cách chọn cặp hai người, số người bắt tay với cả hai là như nhau. Tính số người trong cuộc họp.
Bài 28.
Cho số nguyên tố $p$. Trên bàn cờ hình vuông có cạnh $p^{2}+p+1$, tìm số lớn nhất các ô có thể tô màu sao cho không tồn tại hình chữ nhật có 4 đỉnh cùng màu và các cạnh song song với các cạnh của hình chữ nhật.
3/ Ma trận liên thuộc
Bài 29. (Iran 1999)
Giả sử $C_{1}, C_{2}, \ldots, C_{n} \quad(n \geq 2)$ là các đường tròn bán kính 1 . Không có 2 đường tròn nào tiếp xúc. Bất kì một đường tròn nào cũng cắt ít nhất một đường tròn khác. Giả sử $S$ là tập hợp các điểm thuộc ít nhất 2 đường tròn (tập các giao điểm). Chứng minh rằng $|S| \geq n$.
Bài 30.
Cho $S_{1}, S_{2}, \ldots, S_{m}$ là các tập con phân biệt của tập ${1,2, \ldots, n}$ sao cho $\left|S_{i} \cap S_{j}\right|=1$ với mọi $i \neq j$. Chứng minh rằng $m \leq n$.
4/ Lựa chọn giữa đếm bằng hai cách và nguyên lý Dirichlet
Bài 31. (Chọn ĐT Lương Thế Vinh, Đồng Nai)
Trong một thư viện người ta quan sát thấy được:
i) Mỗi ngày có 5 người đọc sách.
ii) Hai ngày bất kì thì số người đọc sách là $9 .$
Hãy tính xem trong 1 tháng có bao nhiêu người đến đọc sách. Biết tháng đó có 30 ngày.
Bài 32. (Chọn đội tuyển Việt Nam 2014)
Trong một kỳ thi có 100 thí sinh và 24 vị giám khảo. Mỗi thí sinh được hỏi bởi đúng 10 giám khảo. Chứng minh rằng có 7 giám khảo mà mỗi thí sinh đều được hỏi bởi ít nhất một trong số họ.
Bài tập tự luyện
Bài tập 33 (IMO 2001). Hai mươi mốt cô gái và 21 chàng trai đã tham gia vào một cuộc thi toán học. Cho biết rằng
i) mỗi thí sinh giải quyết nhiều nhất là sáu bài toán, và
ii) với mỗi cặp của một cô gái và một chàng trai, có ít nhất một bài đã được giải quyết bởi cả cô gái và chàng trai.
Chứng minh rằng có một bài được giải bởi ít nhất là ba cô gái và ít nhất là ba chàng trai.
Bài tập 34 (IMO 2005). Trong một cuộc thi toán học có 6 bài toán được đưa ra cho các thí sinh. Mỗi cặp bài tập được giải bởi nhiều hơn $\frac{2}{5}$ số thí sinh. Không có thí sinh nào giải được cả 6 bài. Chứng minh rằng có ít nhất 2 thí sinh mà mỗi người giải được đúng 5 bài.
Bài tập 35 (IMO 1987). Cho $p_{n}(k)$ là số hoán vị của tập ${1,2, \ldots, n}(n \geq 1)$ có đúng $k$ điể̉ cố định. Chứng minh rằng
$$ \sum_{k=1}^{n} k \cdot p_{n}(k)=n ! $$
Bài tập 36. Cho $S$ là một tập với $|S|=n$. Giả $S_{1}, \ldots, S_{m}$ là các tập con của $S$ sao cho $S_{i} \not \subset S_{j} \quad \forall i \neq j$. Chứng minh rằng $m \leq C_{n}^{\left[\frac{n}{2}\right]}$
Bài tập 37. Cho các tập hợp $S_{1}, \ldots, S_{m}$, mỗi tập có 3 phần tử. Và $S=S_{1} \cup$ $S_{2} \cup \ldots \cup S_{m}$. Thỏa mãn:
i) $\left|S_{i} \cup S_{j}\right|=1 \quad \forall i \neq j ;$
ii) $\forall x, y \in S, x \neq y$ thì tồn tại một tập $S_{i}$ mà $x, y \in S_{i}$.
Chứng minh rằng: $|S|=7$ và họ $S_{1}, \ldots, S_{m}$ tồn tại.
Bài tập 38 (China TST 1990). Cho 7 điểm trên mặt phẳng và ta vẽ các đường tròn qua đúng 4 điểm nào đó trong số chúng. Tính số đường tròn lớn nhất có thể có.
Các bài toán tổ hợp trong kì thi Junior Bankan – P1
Lê Phúc Lữ – Phạm Khánh Vĩnh
(Bài viết trích từ Tập san Star Education – Số 5)
Bài 1. (JBMO 1998)
Hỏi có tồn tại hay không $16$ số có ba chữ số tạo thành từ ba chữ số phân biệt cho trước mà không có hai số nào có cùng số dư khi chia cho $16$?
Bài 2: (JBMO 2000)
Trong một giải thi đấu tennis, số lượng nam gấp đôi số nữ. Mỗi cặp vận động viên thi đấu với nhau đúng một lần và không có trận hòa, chỉ có thắng – thua. Tỷ số giữa trận thắng của nữ và của nam là $\frac{7}{5}$. Hỏi có bao nhiêu vận động viên trong giải thi đấu?
Bài 3: (JBMO 2006)
Xét bảng ô vuông kích thước $2n\times 2n$ với $n$ nguyên dương. Người ta xóa đi một số ô của bảng theo quy tắc sau đây:
- Nếu $1\le i\le n$ thì ở dòng thứ $i$, xóa $2(i-1)$ ô ở giữa.
- Nếu $n+1\le i\le 2n$ thì ở dòng thứ $i,$ xóa đi $2(2n-i)$ ô ở giữa.
Hỏi có thể phủ được bảng bởi tối đa bao nhiêu hình chữ nhật kích thước $2\times 1$ và $1\times 2$ (không nhất thiết phải phủ kín toàn bộ) sao cho không có hai hình chữ nhật nào chồng lên nhau?
Bài 4: (JBMO 2008)
Một bảng $4\times 4$ được chia thành $16$ ô vuông con và tất cả đều được tô màu trắng. Hai ô vuông được gọi là kề nhau nếu chúng có chung một cạnh. Một thao tác hợp lệ bao gồm việc chọn một ô vuông và đổi màu tất cả các ô kề với nó (kể cả nó): trắng sang đen, đen sang trắng. Sau $n$ thao tác, tất cả ô vuông của bảng chuyển sang màu đen. Tìm tất cả các giá trị có thể có của $n.$
Bài 5: (JBMO 2008)
Một bảng $4\times 4$ được chia thành $16$ ô vuông con và tất cả đều được tô màu trắng. Hai ô vuông được gọi là kề nhau nếu chúng có chung một cạnh. Một thao tác hợp lệ bao gồm việc chọn một ô vuông và đổi màu tất cả các ô kề với nó (kể cả nó): trắng sang đen, đen sang trắng. Sau $n$ thao tác, tất cả ô vuông của bảng chuyển sang màu đen. Tìm tất cả các giá trị có thể có của $n.$
Bài 6:
(JBMO 2010)
Một hình chữ nhật $9\times 7$ được lát bởi hai loại gạch như hình bên dưới: chữ $L$ và hình vuông.

Tìm tất cả các giá trị có thể có của số lượng các viên gạch hình vuông đã được dùng.
Bài 7: (JBMO 2013)
Cho $n$ là một số nguyên dương. Có hai người chơi là Alice và Bob chơi một trò chơi như sau:
- Alice chọn $n$ số thực, không nhất thiết phân biệt.
- Alice viết tất cả các tổng theo cặp của tất cả các số lên giấy và đưa nó cho Bob (rõ ràng có tất cả $\frac{n(n-1)}{2}$ cặp và không nhất thiết phân biệt).
- Bob sẽ thắng nếu như có thể tìm lại được $n$ số ban đầu được chọn bởi Alice.
Hỏi Bob có thể có cách chắc chắn thắng hay không với
- $n=5?$
- $n=6?$
- $n=8?$
Bài 8: (JBMO 2014)
Với mỗi số nguyên dương $n$, hai người $A,B$ chơi một trò chơi như sau: Cho một đống có $s$ viên sỏi và hai người chơi thay phiên nhau chơi, $A$ đi trước. Ở mỗi lượt, người chơi được bốc hoặc $1$ viên sỏi, hoặc một số $p$ nguyên tố các viên sỏi, hoặc một bội của $n$ các viên sỏi. Người bốc được viên cuối cùng là chiến thắng. Giả sử hai người đều chơi với chiến thuật tối ưu, hỏi có bao nhiêu giá trị $s$ để người $B$ có chiến thuật thắng?
Bài 9: (JBMO 2015)
Một khối chữ $L$ bao gồm ba khối vuông ghép như một trong các hình bên dưới:
Cho trước một bảng $5\times 5$ bao gồm $25$ ô vuông đơn vị, một số nguyên dương $k\le 25$ và một số lượng tùy ý các khối chữ $L$ nêu trên. Hai người chơi $A,B$ cùng tham gia một trò chơi như sau: bắt đầu bởi $A$, hai người sẽ lần lượt đánh dấu các ô vuông của bảng cho đến khi nào tổng số ô được đánh dấu bởi họ là $k.$ \medskip
Ta gọi một cách đặt các khối chữ $L$ trên các ô vuông đơn vị còn lại chưa được đánh dấu là tốt nếu như nó không bị chồng lên nhau, đồng thời mỗi khối đặt lên đúng ba ô vuông như một trong các hình ở trên. $B$ sẽ thắng nếu như với mọi cách đặt tốt ở trên, luôn luôn tồn tại ít nhất ba ô vuông đơn vị chưa được đánh dấu trên bảng. \medskip
Xác định giá trị $k$ nhỏ nhất (nếu có tồn tại) để $B$ có chiến lược thắng.
Bài 10: (JBMO 2016)
Một bảng kích thước $5\times 5$ được gọi là “tốt” nếu như mỗi ô của nó có chứa một đúng bốn giá trị phân biệt, và mỗi giá trị xuất hiện đúng một lần trong tất cả các bảng con $2\times 2$ của bảng đã cho. Tổng tất cả các số có trên bảng được gọi là “giá” của bảng. Với mỗi bộ bốn số thực, ta có thể xây dựng tất cả các bảng tốt và tính giá của nó. Tính số giá phân biệt lớn nhất có thể có.
Dưới đây là một số bài toán để bạn đọc tự rèn luyện thêm:
Bài 11. (JBMO 2019) Cho bảng ô vuông $5\times 100$ được chia thành $500$ ô vuông con đơn vị, trong đó có $n$ được tô đen và còn lại tô trắng. Hai ô vuông kề nhau nếu chúng có cạnh chung. Biết rằng mỗi ô vuông đơn vị sẽ có tối đa hai ô vuông đen kề với nó. Tìm giá trị lớn nhất của $n.$
Bài 12. (JBMO 2020) Alice và Bob chơi một trò chơi như sau: Alice chọn một tập hợp $A={1,2,\ldots ,n}$ với $n\ge 2.$ Sau đó, bắt đầu bằng Bob, họ sẽ thay phiên chọn một số trong tập $A$ sao cho: đầu tiên Bob chọn bất kỳ số nào, sau đó, các số được chọn phải khác các số đã chọn và hơn kém đúng $1$ đơn vị so với số nào đó đã chọn. Trò chơi kết thúc khi tất cả các số trong $A$ đã được chọn. Alice thắng nếu tổng các số bạn ấy chọn được là hợp số. Ngược lại thì Bob thắng. Hỏi ai là người có chiến lược thắng?
Chỉnh hợp – Hoán vị – Tổ hợp
Chỉnh hợp
Mỗi cách sắp xếp $k$ phần tử (phân biệt) vào $n$ vị trí phân biệt ($n\geq k$) được gọi là một chỉnh hợp chập $k$ của $n$.

Tính chất. Số chỉnh hợp chập $k$ của $n$ là $$A_n^k = \dfrac{(n!)}{(n-k)!}$$
Hoán vị.
Mỗi chỉnh hợp chập $n$ của $n$ được gọi là một hoán vị, hay mỗi cách sắp xếp $n$ phần tử vào $n$ vị trí được gọi là một hoán vị của $n$ phần tử. Số hoán vị của $n$ phần tử là $P_n = n!$.

Định nghĩa khác. Cho tập $A = {1, 2, \cdots, n}$. Mỗi song ánh từ $A$ vào $A$ được gọi là một hoán vị.
Ví dụ 1. Có 8 bạn nam và 2 bạn nữ được xếp thành một hàng dài. Hỏi có bao nhiêu cách xếp thỏa:
a) Xếp bất kì.
b) 8 bạn nam kề nhau,2 bạn nữ kề nhau.
c) Các bạn nam giữa hai bạn nữ.
Ví dụ 2. Có 8 bạn nam và 4 bạn nữ. Có bao nhiêu cách sắp xếp các bạn này thành một hàng sao cho không có hai bạn nữ nào đứng kề nhau.
Ví dụ 3. Cho tập $A = {0, 1, 2, 3, 4, 5}$. Từ $A$ có thể lập được bao nhiêu số
a) Là số chẵn có 4 chữ số khác nhau.
b) Là số lẻ có 5 chữ số khác nhau và chia hết cho 3.
Tổ hợp. Cho tập hợp $A$ có $n$ phần tử. Một tập hợp con có $k$ phần tử của $A$ được gọi là một tổ hợp chập $k$ của $n$ phần tử.
Tính chất. Số tổ hợp có chập $k$ của $n$ là: [C_n^k = \dfrac{A_n^k}{k!} = \dfrac{n!}{(n-k)! k!}]

Ví dụ 4. Đội văn nghệ của trường gồm 4 bạn học sinh lớp 10, 5 học sinh lớp 11, 4 học sinh lớp 12.
a) Có bao nhiêu cách chọn ra hai bạn hát song ca?
b) Có bao nhiêu cách chọn ra 3 bạn hát tam ca mà mỗi khối có một học sinh?
c) Có bao nhiêu cách chọn ra một đội múa gồm 5 bạn trong đó có ít nhất 2 học sinh lớp 11.
Ví dụ 5. Cho tập $A = {1, 2, 3, 4, 5}, B = {a, b, c, d, e, }$, $C = {x, y, z}$.
a) Có bao nhiêu song ánh từ $A$ vào $B$.
b) Có bao nhiêu ánh xạ từ $A$ vào $C$? Có bao nhiêu đơn ánh từ $C$ vào $A$.
c) Có bao nhiêu đơn ánh từ $C$ và $A$ sao cho $f(x) + f(y) + f(z)$ là số chẵn.
Bài tập rèn luyện
Bài 1. Cho tập $A = {0, 1, 2, 3, 4,5,6, a, b, c, d}$
a) Có bao nhiêu hoán vị của $A$.
b) Có bao nhiêu hoán vị của $A$ mà các chữ số đứng kề nhau.
c) Có bao nhiêu hoán vị của $A$ mà không có chữ cái nào đứng kề nhau?
Bài 2. Cho tập $A = {0, 1, 2, 3, 4, 5, 6 }$
a)Từ A có thể lập được bao nhiêu số có 5 chữ số khác nhau.
b) Có bao nhiêu hoán vị của A mà hai chữ số lẻ không đứng kề nhau.
c) Từ A có thể lập được bao nhiêu số có 4 chữ số mà chữ số đứng sau lớn hơn chữ số đứng liền trước.
d) Từ A có thể lập được bao nhiêu số có 3 chữ số chia hết cho 3.
Bài 3. Xếp $ m $ bạn nam và $ n $ bạn nữ thành 1 hàng, với $m,n\in \mathbb{N}$. Hỏi có bao nhiêu cách xếp nếu:
a) Xếp tùy ý;
b) Không có bạn nam nào đứng cạnh nhau $\left( m\le n+1 \right);$
c) $ n $ bạn nữ đứng liền kề nhau;
d) Một bạn nam A và một bạn nữ B đứng cạnh nhau.
Bài 4. Tính: $1\cdot 1!+2\cdot 2!+3\cdot 3!+\cdot \cdot \cdot +n\cdot n!,n\in \mathbb{N}.$
Bài 5. Tính: $\dfrac{1}{\left( 1+1 \right)!}+\dfrac{2}{\left( 2+1 \right)!}+\cdot \cdot \cdot +\dfrac{n}{\left( n+1 \right)!}$ với $n\in \mathbb{N}.$
Bài 6. Cho $n,r\in \mathbb{N}$ với $r\le n.$ Chứng minh rằng:
a) $A_{n}^{r}=nA_{n-1}^{r-1};$
b) $A_{n}^{r}=\left( n-r+1 \right)A_{n}^{r-1};$
c) $A_{n}^{r}=\dfrac{n}{n-r}A_{n}^{r-1},$ với $r<n;$
d) $A_{n+1}^{r}=A_{n}^{r}+rA_{n}^{r-1};$
e) $A_{n+1}^{r}=r!+r\left( A_{n}^{r-1}+A_{n-1}^{r-1}+…+A_{r}^{r-1} \right).$
Bài 7. Một nhóm có 15 hóc sinh, trong đó có 5 bạn nữ. Hỏi có bao nhiêu cách chọn 9 học sinh sao cho có đúng 3 học sinh nữ:
a) để thành lập một hội đồng.
b) để thành lập một hội đồng với 9 vị trí khác nhau.
Bài 8. Có 10 cái ghế được xếp thành một hàng. 7 học sinh được xếp vào 7 cái ghế sao cho không có 2 học sinh nào ngồi chung một cái ghế. Hỏi có bao nhiêu cách xếp sao cho không có 2 cái ghế trống nào liền nhau.
Bài 9. Có 8 cái hộp được xếp thành hàng. Hỏi có bao nhiêu cách đặt 5 viên bi khác nhau vào các hộp nếu mỗi hộp chứa nhiều nhất 1 viên bi và không có hai hộp không chứa bi nào đứng cạnh nhau?
Bài 10. Xếp một nhóm có 20 học sinh, trong đó có 3 bạn nữ là: A, B, C và 4 bạn nam: X,Y,Z,T thành 2 hàng, mỗi hàng 10 học sinh. Hỏi có bao nhiêu cách xếp sao cho 3 bạn nữ luôn ở hàng trước, còn 4 bạn nam ở hàng phía sau.
Bài 11. Hỏi có bao nhiêu cách xếp 7 bạn nam và 2 bạn nữa thành một hàng sao cho các bạn gái cách nhau bởi đúng 3 bạn nam?
Bài 12. Tìm số $(m+n)$-nhị phân là một dãy chữ số với $ m $ số 0 và $ n $ số 1 sao cho không có 2 số 1 nào đứng kề nhau, khi $n\le m+1.$
Bài 13. Lớp A có 10 bạn nữ và 15 bạn nam và lớp B có 4 nữ và 10 nam. Một hội đồng gồm 7 thành viên được chọn từ 2 lớp đó. Hỏi có bao nhiêu cách chọn các thành viên sao cho có đúng 4 bạn của lớp B và có đúng 5 bạn nam.
Bài 14. Trong mỗi trường hợp sau, tìm số tuyến đường ngắn nhất từ $ O $ đến $ P $ trong sơ đồ được cho dưới đây:
a) Tuyến đường phải đi qua $ A $.
b) Tuyến đường phải qua đoạn $AB$.
c) Tuyến đường phải đi qua $A$ và $C$.
d) Đoạn đường $AB$ bị đóng.
Bài 15. Tìm số cách chọn một nhóm gồm $ 2k $ người từ $n$ cặp đôi, với $k,n\in \mathbb{N}$ và $2k\le n,$ trong mỗi trường hợp sau đây:
a) Có $k$ cặp đôi trong nhóm đó.
b) Không có cặp đôi nào trong nhóm đó.
c) Có ít nhất một cặp đôi được chọn trong nhóm.
d) Có đúng 2 cặp đôi được chọn trong nhóm đó.
Bài 16. Cho một đa giác có 10 đỉnh.
a) Có bao nhiêu đường chéo.
b) Có bao nhiêu tam giác có 3 đỉnh là 3 đỉnh thuộc đa giác.
c) Có bao nhiêu tam giác có đúng 1 cạnh trùng với cạnh của đa giác.
d) Có bao nhiêu tam giác không có cạnh nào trùng với cạnh của đa giác.
e) Biết rằng không có 3 đường chéo nào đồng quy. Tìm số giao điểm của các đường chéo.
Bài 17. Cho đa giác đều có 100 cạnh. Hỏi có bao nhiêu hình chữ nhật tạo ra từ các đỉnh của đa giác trên.
Bài 18. Cho A là tập hợp các số nguyên dương từ 1 đến 100. Hỏi có bao nhiêu tập con có 3 phần tử của A thỏa:
a) Tổng các số chia hết cho 3
b) Tổng các số chia hết cho 4.
Bài 19. Chung kết cuộc thi tiếng hát học đường có 3 bạn vào chung kết, mỗi bạn hát 2 bài khác nhau. Hỏi có bao nhiêu cách sắp xếp chương trình sao cho không có ai hát liên tiếp.
Bài 20. Có bao nhiêu cách chọn ra 3 số từ tập $A = {1, 2, \cdots, 100}$ sao cho một số là trung bình cộng của hai số còn lại.
Các bài toán tổ hợp trên dãy số
CÁC BÀI TOÁN TỔ HỢP TRÊN DÃY SỐ
Thầy Lê Phúc Lữ
(Lớp Cao học Khoa học tự nhiên TP.HCM)
Trong bài viết nhỏ này, chúng ta sẽ cùng xét khía cạnh tổ hợp của dãy số nguyên; khi cần đếm số lượng dãy thỏa mãn một điều kiện cho trước nào đó. Các phương pháp thường gặp: truy hồi, xuống thang, cực hạn, phản chứng, …
1. Các bài toán chọn lọc
Bài tập 1.1: Tìm tất cả các bộ số nguyên dương $x_1,\ x_2,\ x_3,\ \ldots ,\ x_{2017}$ sao cho có thể đặt chúng lên vòng tròn theo thứ tự đó mà $6$ số liên tiếp bất kỳ đều có thể chia thành hai nhóm $3$ có tổng bằng nhau.
Nhận xét: Bài toán trên có thể thay việc chia 2 nhóm thành $3,4,5,\ldots $ nhóm và vẫn giải được bằng cách tương tự. Ta xét các bài tương tự sau:
Bài tập 1.2 (APMO 2017): Bộ năm số nguyên là tốt nếu có thể đặt chúng là $a,b,c,d,e$ để $a-b+c-d+e=29.$ Tìm tất cả các bộ $2017$ số sao cho $5$ số liên tiếp bất kỳ trong chúng đều tốt.
Ở bài toán này, điểm khó là không biết các số đã cho có dương hay không; vì thể, đại lượng tổng ở trên không xét tiếp tục được.
Tuy nhiên, cách áp dụng vẫn tương tự như sau:
- Trừ tất cả các số của bộ cho $29$, ta thu được điều kiện tốt trở thành $a-b+c-d+e=0.$
- Tất cả các số đã cho cùng tính chẵn lẻ, và chính xác là cùng chẵn.
- Xét đại lượng $S=\sum\limits_{i=1}^{2017}{\left| \frac{{{a}_{i}}}{2} \right|}$ thì thông qua phép chia 2, tổng này giảm ngặt. Từ đó suy ra tất cả các số này phải là $0$ và tất cả ban đầu phải là $29.$
Bài tập 1.3 (VMO 2014): Tìm tất cả các bộ số $2014$ số hữu tỷ không âm sao cho nếu bỏ đi bất kỳ số nào trong chúng thì các số còn lại có thể được chia thành $3$ nhóm rời nhau, mỗi nhóm có $671$ số sao cho tích các số trong mỗi nhóm là bằng nhau.
Bài này khó hơn vì: số hữu tỷ chứ không nguyên, tích chứ không phải tổng, … Ta lần lượt giải quyết điều đó như sau:
- Quy đồng mẫu để đưa về số nguyên.
- Xét số mũ của 1 ước nguyên tố để đưa về tổng.
- Chú ý thêm trường hợp số 0 (nếu có 1 số thì phải có ít nhất 4 số).
Bài tập 1.4: Cho dãy số nguyên dương $({{a}_{n}})$ thỏa mãn:
$i)$ Gồm các số phân biệt nhau.
$ii)$ Với mọi $n$ thì ${{a}_{n}}\ge n.$
$iii)$ $a_1=5,\ a_2=4,\ a_3=3$.
a) Chứng minh rằng tồn tại $n>2017$ sao cho $a_n \ne n+1$?
b) Giả sử $a_n=n+2$ với mọi $n>2017$, hỏi có tất cả bao nhiêu dãy số như thế?
Bài tập 1.5: Xét lục giác $ABCDEF$ có độ dài cạnh là $1$ được điền các số như hình vẽ
Một con ếch xuất phát từ $A$ và nhảy đến các đỉnh sao cho mỗi bước nhảy đều có độ dài nguyên. Hành trình của ếch là dãy các tên đỉnh mà ếch đã nhảy qua; và hai hành trình được coi là khác nhau nếu ở một lần thứ $k$ nào đó, đỉnh mà ếch nhảy đến ở hai hành trình là khác nhau.

Gọi $m$ là số hành trình ếch nhảy sao cho tổng các số mà nó nhảy qua là $2017$. Chứng minh rằng $m$ không phải là số chính phương.
Nhận xét: Bài toán có thể giải bằng cách gọi $6$ dãy truy hồi $a_n,\ b_n,\ c_n,\ d_n,\ e_n,\ f_n$ chỉ số hành trình của ếch có tổng là $n$ và kết thúc tại $A,B,C,D,E,F$. Tuy nhiên, cách tiếp cận đó khá phức tạp, đòi hỏi phải khai thác nhiều các liên hệ giữa các đường đi.
Một bài toán tương tự:
Bài tập 1.6 (Ả Rập TST 2017): Người ta đặt các số $1,2,3,4$ trên vòng tròn theo thứ tự đó. Một con kiến xuất phát từ số $1$ và ở mỗi bước, nó sẽ bò qua số bên cạnh. Hỏi con kiến có bao nhiêu cách bò sao cho tổng tất cả các số mà nó bò qua (kể cả số ban đầu) bằng 21?
Tương tự bài trên, ta cũng tìm được hệ thức truy hồi là $s_n=s_{n-3}+2s_{n-5}+s_{n-7}$. Từ đó tính được $s_{21}=167.$
Bài tập 1.7: Đếm số dãy số nguyên dương $\left( a_1,\ a_2,\ \ldots ,\ a_{12}\right) $ thỏa mãn các điều kiện sau:
a) $1\le a_1 \le a_2 \le \ldots \le a_{12} \le 2017$
b) $a_i \equiv i^2 (\bmod 12)$.
Nhận xét: Điều kiện thứ hai có thể thay bằng một hàm số tùy ý theo $i$ chứ không nhất thiết phải là ${{i}^{2}}$, cách giải vẫn tương tự như trên.
Bài tập 1.8: Hỏi có bao nhiêu hoán vị $a_1,\ a_2,\ …,\ a_{2017}$ của $2017$ số nguyên dương đầu tiên thỏa mãn đồng thời các điều kiện sau:
$i)$ $a_{i+1}-a_i\le 1$ với mọi $i=1,2,3,\ldots,2016.$
$ii)$ Có đúng một chỉ số $i$ với $1\le i\le 2017$ sao cho $a_i=i$?
Nhận xét: Nếu đề đổi số $2017$ thành $2018$ thì sẽ tồn tại hai chỉ số $i$ như trên và chúng sẽ cách đều hai đầu $1$ và $2018$. Khi đó, đoạn ở giữa cũng sẽ cố định, tức là có $i<j$ để
${{a}_{k}}=k$ với mọi $k=i,i+1,\ldots ,j$ và $i+j=2019.$
Phần trước $i$ và phần sau $j$ sẽ đổi chỗ cho nhau với số cách xếp là ${{({{2}^{i-1}})}^{2}}$.
Bài tập 1.9: Cho dãy các số nguyên dương $(u_n)$ thỏa mãn điều kiện
$0\le u_{m+n}-u_m-u_n \le 1$ với mọi $m,n\in \mathbb{Z}^+$.
Chứng minh rằng tồn tại $a\in \mathbb{R}^+$ sao cho $-1\le u_n-\left[ an \right]\le 1$ với mọi $n=1,2,3,\ldots ,2017.$
Nhận xét: Nếu đề bài đổi giả thiết thành $0\le u_{m+n}-u_m-u_n\le 2$,
ta sẽ cần đến hai số $a,b$ sao mới thỏa mãn được kết luận (vì khoảng chênh lệch của các số hạng rộng hơn một tí), cụ thể là tồn tại $a,b>0$ để
$$-1\le u_n-\left[ an \right]-\left[ bn \right]\le 1.$$
Ở bài toán trên, ta còn chứng minh được một kết quả mạnh hơn là tồn tại $a$ để $u_n=[an]$ với mọi $n.$ Một bài toán tương tự trong đề trường Đông miền Trung:
Bài tập 1.10: Cho hàm số $f:\mathbb{R}\to \mathbb{R}$ thỏa mãn $\left| f(x+y)-f(x)-f(y) \right|\le 1,\forall x,y\in \mathbb{R}$. Chứng minh rằng tồn tại hàm cộng tính $g:\mathbb{R}\to \mathbb{R}$ thỏa mãn $\left| f(x)-g(x) \right|\le 1,\forall x.$
Đây có thể nói là một phiên bản trên $\mathbb{R}$ của bài toán trên (thay vì xét trên $\mathbb{N}$).
Tiếp theo, ta xét lớp các bài toán sử dụng một định lý thú vị trong dãy số, số học. Trước hết, ta xét định lý Beatty với nội dung như sau:
Cho hai số vô tỷ dương $\alpha ,\beta $. Xét hai dãy số:
- $[\alpha ],[2\alpha ],[3\alpha ],\ldots $ tạo thành dãy $A.$
- $[\beta ],[2\beta ],[3\beta ],\ldots $ tạo thành dãy $B.$
Khi đó $\dfrac{1}{\alpha }+\dfrac{1}{\beta }=1$ khi và chỉ khi $A,B$ là phân hoạch của $\mathbb{Z}^+$.
Bài tập 1.11: Hai dung dịch $A,B$ có đặc điểm: số đo thể tích của $1$ kg $A$ bằng số đo khối lượng của $1$ lít $B.$ Ngoài ra, $p$ lít $A$ nặng bằng $q$ lít $B$ với $p,q$ nguyên tố khác nhau. Mỗi dung dịch được chia cho vào các bình nhỏ giống nhau, cùng chứa $1$ lít và vỏ nặng $1$ kg. Chứng minh rằng có đúng một cách ghép các bình cùng loại ($A$ hoặc $B$) lại với nhau mà khối lượng của chúng thuộc khoảng $(2017;2018).$
Bài tập 1.12 (APMO 2006): Với mỗi số nguyên dương $n$, gọi $a_n,\ b_n$ lần lượt là số cách viết $10^n$ trong hệ nhị phân, ngũ phân. Chứng minh rằng $(a_n),(b_n)$ là phân hoạch của $\mathbb{Z}^+ \backslash \{1\}.$
Bài tập 1.13 (VN TST 2000): Cho số nguyên dương $k$. Dãy số $(u_n)$ xác định bởi: $u_1=1$ và $u_{n+1}$ là số nguyên dương nhỏ nhất không thuộc tập hợp
$$\left\{ u_1,\ u_2,\ \ldots ,\ u_n,\ u_1+k,\ u_2+2k,\ \ldots ,\ u_n+nk \right\}.$$
Chứng minh rằng tồn tại $\alpha $ vô tỷ dương sao cho $u_n=\left[ n\alpha \right]$ với mọi $n.$
Nhận xét: Đây là một kết quả có từ $1959$. Ta có thể phân tích cách tiếp cận như sau:
Xuất phát từ việc $\alpha =\sqrt{2},\beta =\sqrt{2}+2$ thỏa mãn điều kiện Beatty. Ta có hai dãy với công thức
$a_n=\left[ n\sqrt{2} \right],\ b_n=a_n+2n$ là phân hoạch của $\mathbb{Z}^+$.
Từ đó, để giấu dãy $b_n$ đi, ta chỉ cần xét $a_n+2n$.
Để ý $a_1=1,\ a_2=2,\ a_3=4,\ b_1=3,\ b_2=6,\ b_3=10$ nên $a_4$ có thể định nghĩa là số nguyên dương nhỏ nhất không thuộc $\left\{ a_1,\ a_2,\ a_3,\ a_1+2,\ a_2+4,\ a_3+6 \right\}$. Đó chính là cơ sở để có bài toán trên.
Bài tập 1.14 (Dãy Wythoff): Cho chuỗi $S_1=1$. Chuỗi $S_n$ được tạo thành từ chuỗi $S_{n-1}$ bằng cách thay $1\to 01$ và $0\to 1.$ Các chuỗi $S_1,\ S_2,\ S_3,\ \ldots $ được ghép liên tiếp lại với nhau thành một chuỗi vô hạn $L$. Gọi $a_n$ là vị trí của số $1$ thứ $n$ trong chuỗi $L.$ Chứng minh rằng tồn tại $\alpha $ vô tỷ dương sao cho $a_n=\left[ n\alpha \right],\forall n.$
Ở đây, ta có nhận xét rằng số $0$ thứ $n$ được sinh ra bởi số $1$ thứ $n$ nên nếu gọi $k_n$ là số các số $0$ đứng trước số $1$ thứ $n$ và $b_n$ là vị trí của số $0$ thứ $n,$ ta sẽ có $a_n=n+k_n$ và $b_n=2n+k_n$ nên $b_n=a_n+n$.
Chú ý rằng $(a_n),\ (b_n)$ chính là phân hoạch của $\mathbb{Z}^+$ nên dễ dàng tìm được $\alpha $ là nghiệm của $\dfrac{1}{\alpha }+\dfrac{1}{\alpha +1}=1$ hay $\alpha $ chính là tỷ số vàng.
Bài tập 1.15: Cho $n$ là số nguyên dương, hỏi có bao nhiêu dãy số $a_1,\ a_2,\ \ldots ,\ a_{2n}$ sao cho
$i)$ $a_i \in \left\{ -1,1 \right\}$ với $i=1,2,3,\ldots ,2n.$
$ii)$ $\left| \sum\limits_{i=2k+1}^{2l} a_i \right|\le 2$ với $0\le k<l\le n$?
Nhận xét: Bài toán thoạt nhìn có vẻ quen thuộc nhưng thật không đơn giản. Điều kiện đề cho là giá trị tuyệt đối của tất cả các tổng con từ vị trí lẻ đến vị trí chẵn bất kỳ đều không vượt quá $2$ buộc ta phải có đánh giá thích hợp mới có thể truy hồi được.
2. Bài tập áp dụng
Bài 1 (TP.HCM 2018): Hỏi có bao nhiêu hoán vị $(a_1,\ a_2,\ \ldots ,\ a_{164})$ của $164$ số nguyên dương đầu tiên sao cho $a_i \ne i$ và $ a_i \equiv i\text{ }(\bmod 41)$ với mọi $i=1,2,\ldots ,164?$
Bài 2: (Bài toán phát kẹo) Cô giáo có $10$ loại kẹo (mỗi loại có nhiều viên) và cần phát cho $30$ học sinh của lớp (một em nhận không quá $1$ viên/loại), giả sử rằng các em này có học lực đôi một khác nhau. Hỏi cô giáo có bao nhiêu cách phát kẹo, biết rằng nếu học sinh $A$ giỏi hơn $B$ thì $B$ có kẹo gì là $A$ có kẹo đó (tính cả trường hợp không em nào nhận được kẹo)?
Bài 3: (Bài toán con nhện) Một con nhện có $8$ cái chân, $8$ cặp vớ – giày khác nhau (vớ chỉ dùng chung với chiếc giày tương ứng). Con nhện có bao nhiêu thứ tự mang vớ và giày để sao cho trên cùng một chân, giày phải được mang vào sau vớ?
Phương pháp ánh xạ trong các bài toán tổ hợp
Bài viết dựa vào bài giảng của NCS. Vương Trung Dũng (trường PTNK-ĐHQG) trong lớp chuyên đề 10 toán tại Star Education.
Ánh xạ là một khái niệm khó và quan trọng trong toán học, có vai trò trong hầu hết các lĩnh vực toán học. Trong bài giảng này ta xét ứng dụng của ánh xạ trong các bài toán tổ hợp.
Ánh xạ và một số tính chất
Định nghĩa. Cho hai tập hợp $X$ và $Y$ khác rỗng. Một ánh xạ $f$ từ tập $X$ đến tập $Y$ là một quy tắc đặt tương ứng mỗi phần tử $x$ của $X$ với một và chỉ một phần tử $y$ của $Y$, kí hiệu là $y = f(x)$.
Kí hiệu $f: X \longrightarrow Y$.
$f(x) = y$.
Các khái niệm: Cho ánh xạ $f: X \longrightarrow Y$.
- $y = f(x)$ được gọi là ảnh của $x$.
- $f(X) = \{f(x)|x \in X\}$ tập ảnh của $f$.
- $y \in Y$ thì $f^-1(y) = \{x\in X|f(x) = y\}$ được gọi là tạo ảnh của $y$.
Đơn ánh, toàn ánh, song ánh
- Ánh xạ $f: X \longrightarrow Y$ được gọi là đơn ánh nếu với $a,b \in X$ mà $a \ne b$ thì $f(a) \ne f(b)$. Nói một cách khác ánh xạ $f$ là một đơn ánh nếu và chỉ nếu với $a, b \in X$ mà $f(a)=f(b)$ thì suy ra $a=b.$
- Ánh xạ $f:X \longrightarrow Y$ được gọi là toàn ánh nếu với mỗi phần tử $y \in Y$ đều tồn tại một phần tử $x \in X$ sao cho $f(x)=y$. Như vậy $f$ là toàn ánh nếu và chỉ nếu $f(X)=Y$.
- Ánh xạ $f: X \longrightarrow Y$ được gọi là song ánh giữa $X$ và $Y$ nếu và chỉ nếu nó vừa là đơn ánh và vừa là toàn ánh. Như vậy $f$ là song ánh nếu với mỗi $y \in Y$ tồn tại duy nhất một phần tử $x \in X$ sao cho $y=f(x).$
Ánh xạ và tập hợp
Cho $A = { 1, 2,\cdots, n }$. $X$ là tập khác rỗng. Nếu có một song ánh từ tập $X$ đến $A$ thì ta nói $X$ có $n$ phần tử và kí hiệu $|X| = n$.
Nếu không tồn tại song ánh thì ta nói $X$ có vô hạn phần tử.
- Nếu tồn tại một song ánh từ $X$ vào tập các số tự nhiên, ta nói $X$ có lực lượng đếm được, ngược lại thì ta nó $X$ có lực lượng không đếm được.
- Các tập số tự nhiên, số nguyên và hữu tỷ là các tập có lực lượng đếm được.
Định lý Cho $A$ và $B$ là hai tập hợp hữu hạn.
- Nếu có một đơn ánh $f: X \longrightarrow Y$ thì $|X| \le |Y|.$
- Nếu có một toàn ánh $f: X \longrightarrow Y$ thì $|X| \ge |Y|.$
- Nếu có một song ánh $f: X \longrightarrow Y$ thì $|X| = |Y|.$
Ánh xạ và các bài toán đếm, đẳng thức tổ hợp.
Ví dụ 1. Cho tập $X_n = {1, 2, \cdots, n}$, gọi $P(X_n)$ là tập các tập con của $X_n$, và $S_n$ là tập các dãy nhị phân có độ dài $n$. Tìm một song ánh từ $P(X_n)$ vào $S_n$, suy ra số tập con của $X_n$.
Ví dụ 2. Hãy tính trung bình cộng của tất cả các số N gồm 2014 chữ số thỏa mãn N chia hết cho 9 và các chữ số của N được lập từ $X={1,2,…,8}$
Ví dụ 3. Cho tập S gồm tất cả các số nguyên dương trong đoạn $[1,2,…,2002]$. Gọi T là tập hợp tất cả các tập con khác rỗng của S. Với mỗi X thuộc T ký hiệu m(X) là trung bình cộng các phần tử thuộc X. Tính $$ m=\frac{\sum_{X \in T}m(X)}{|T|}. $$
Ví dụ 4. Cho $X={1,2,…,n}$. Có bao nhiêu tập con $k$ phần tử của X sao cho trong mỗi tập con không chứa 2 số nguyên liên tiếp.
Bài tập rèn luyện
Bài 1. Cho $X={ 1,2,..,n}$. Một tập con $S={s_1,s_2,…,s_k }$ của X ($s_1<s_2<…<s_k$) được gọi là \textit{m- tách được} $(m \in \mathbb{N})$ nếu $s_i-s_{i-1} \ge m; i=1,2,…,k$. Có bao nhiêu tập con m- tách được gồm $k$ phần tử của X, trong đó $0 \le k \le n-(m-1)(k-1)$.
Bài 2. Cho $X={1,2,…,n}$, với mỗi tập con khác rỗng $A_i={a_1,a_2,…,a_i }$ (không mất tổng quát giả sử $a_1>a_2>…>a_i$) ta định nghĩa \textit{tổng hỗn tạp} của $A_i$ là số $m(A_i)=a_1-a_2+a_3-… \pm a_i$. Tính $\sum \limits_{A_i \subset X} m(A_i)$.
Bài 3. Cho số nguyên dương $n$ và $d$ là một ước dương của $n$. Gọi S là tập tất cả những bộ $(x_1,x_2,…,x_n)$ nguyên dương thỏa $0 \le x_1 \le x_2 \le… \le x_n \le n$ và $d| x_1+x_2+…+x_n$. Chứng minh rằng có đúng một nửa các phần tử của S có tính chất $x_n=n$.
Bài 4. Gọi $a_n$ là số các xâu nhị phân độ dài $n$ không chứa ba bit 0, 1, 0 liên tiếp. Gọi $b_n$ là số các xâu nhị phân độ dài $n$ chứa bốn bit 0, 0, 1, 1 hoặc 1, 1, 0, 0 liên tiếp. Chứng minh rằng $b_{n+1}=2a_n$ với mọi số nguyên dương $n$.
Bài 5. Cho các số tự nhiên $k, n, m$ thỏa điều kiện $1<k \le n, m>1$. Hỏi có bao nhiêu chỉnh hợp chập $k: (a_1,a_2,…,a_k)$ của $n$ số tự nhiên đầu tiên mà mỗi chỉnh hợp đều thỏa mãn ít nhất một trong hai điều kiện sau:
i) Tồn tại $i, j \in {1,2,…,k}$ sao cho $i < j$ và $a_i>a_j$.
ii) Tồn tại $i \in {1,2,…,k}$ sao cho $a_i-i$ không chia hết cho $m$.
Bài 6. Cho các số nguyên dương $n, k, p$ với $k \ge 2$ và $k(p+1) \le n.$ Cho $n$ điểm phân biệt cùng nằm trên một đường tròn. Tô tất cả $n$ điểm đó bởi hai màu xanh, đỏ (mỗi điểm được tô bởi một màu) sao cho có đúng $k$ điểm được tô bởi màu xanh và trên mỗi cung tròn mà hai đầu mút là hai điểm màu xanh liên tiếp (tính theo chiều quay kim đồng hồ) đều có ít nhất $p$ điểm được tô màu đỏ. Hỏi có tất cả bao nhiêu cách tô khác nhau?
Bài 7. Gọi $a_n$ là số các xâu nhị phân độ dài $n$ không chứa ba bit 0, 1, 0 liên tiếp. Gọi $b_n$ là số các xâu nhị phân độ dài $n$ chứa bốn bit 0, 0, 1, 1 hoặc 1, 1, 0, 0 liên tiếp. Chứng minh rằng $b_{n+1}=2a_n$ với mọi số nguyên dương $n$.
Bài 8. Trong một hội nghị có $n$ nhà toán học. Biết rằng nếu hai nhà toán học nào đó quen nhau thì họ không quen chung thêm một người nào nữa, còn nếu hai nhà toán học này không quen nhau thì họ quen chung với đúng hai nhà toán học khác nữa. Chứng minh rằng $8n-7$ là số chính phương.
Bài 9. Trong một trại hè toán học có 40 học sinh. Biết rằng cứ 19 học sinh bất kỳ thì đều viết thư hỏi bài một học sinh khác (Nếu học sinh A viết thư hỏi bài học sinh B thì không nhất thiết học sinh B phải viết thư hỏi bài học sinh A và dĩ nhiên A cũng không viết thư hỏi chính mình). Chứng minh rằng trong trại hè này tồn tại một tập $T_0$ gồm 20 học sinh sao cho với mỗi $P \in T_0$ thì 19 người còn lại không đồng thời viết thư hỏi bài P.
Bài 10. Gọi M là số số nguyên dương trong hệ thập phân có $2n$ chữ số trong đó có $n$ chữ số 1 và $n$ chữ số 2. Gọi N là số số nguyên dương có $n$ chữ số trong hệ thập phân trong đó chỉ có các chữ số 1, 2, 3, 4 và số chữ số 1 bằng số chữ số 2. Chứng minh $|M|=|N|.$
(Hết phần 1)
Nguyên lý Đirichlet và áp dụng
Nguyên lý Dirichlet hay còn được gọi là nguyên lý chuồng thỏ được phát biểu dưới dạng sau:”Có $n+1$ con thỏ được nhốt vào $n$ cái chuồng thì có một chuồng chứa ít nhất hai con thỏ“. Với nội dung khá đơn giản tuy nhiên nguyên lý này giúp giải được khá nhiều bài toán trong nhiều phân môn: đại số, số học, hình học, tổ hợp. Trong bài viết nhỏ này trình bày một vài ví dụ áp dụng nguyên lý Dirichlet giúp các bạn định hướng tốt hơn trong việc giải các bài toán.
1. Các ví dụ
a) Nguyên lý Dirichlet trong các bài toán đại số và số học
Nguyên lý Dirichlet có thể được phát biểu như sau: Có $n+1$ số tự nhiên lớn hơn $k$ và nhỏ hơn $k+n+1$, thì sẽ có 2 số bằng nhau.
Trong phát biểu trên ta xem $n+1$ số tự nhiên là $n+1$ con thỏ, các số tự nhiên lớn hơn $k$, nhỏ hơn $k+n+1$ gồm $k+1, k+2, \dots, k+n$ là $n$ cái chuồng. Khi đó chắc chắn có 2 con thỏ cùng một chuồng, hay sẽ có hai số bằng nhau.
Việc phát hiện đối tượng nào là thỏ, đối tượng nào là chuồng là một việc có ý nghĩa quan trọng, hoặc đôi khi ta phải xây dựng chuồng, thỏ, từ đó giải quyết vấn đề. Ta xét các ví dụ sau:
Ví dụ 1: Cho 676 số tự nhiên phân biệt không lớn hơn 2016. Chứng minh rằng chọn được hai số $a, b$ thỏa $|a-b| \in \left\{ 3, 6 \right\} $.
Ví dụ 2: Cho tập $A = {1, 2, 3, …, 9}$. Lấy $S$ gồm các phần tử thuộc $A$ sao cho tổng hai số bất kì thuộc $S$ là các số phân biệt. Hỏi tập $S$ có số phần tử nhiều nhất là bao nhiêu? Tại sao?
Ví dụ 3: Cho $1010$ số nguyên dương $a_1 < a_2 < …< a_{1010} \leq 2017$. Chứng minh rằng có $2$ số $a_i, a_k$ sao cho $a_i+a_1 = a_k$.
Nguyên lý áp dụng trong các bài toán số học được phát biểu dưới dạng sau: “Cho $n+1$ số nguyên, khi đó có 2 số có hiệu chia hết cho $n$“.
Ví dụ 4: Chứng minh rằng trong $11$ số chính phương thì có $2$ số có hiệu chia hết cho $20$.
Ví dụ 5: Cho $5$ số nguyên dương và mỗi số chỉ có ước nguyên tố là $2$ và $3$. Chứng minh rằng có $2$ số mà tích là một số chính phương.
Ví dụ 6: Xét $20$ số tự nhiên $1, 2, . . . , 20$. Hãy tìm số nguyên dương $k$ nhỏ nhất sao cho với mỗi cách lấy $k$ số phân biệt từ $20$ số trên đều lấy được hai số $a, b$ sao cho $a + b$ là một số nguyên tố.
b) Nguyên lý Dirichlet trong các bài toán hình học
Ví dụ 7: Có $33$ điểm trong hình vuông $4 \times 4$. Chứng minh rằng có $3$ điểm tạo thành tam giác có diện tích không lớn hơn $\dfrac{1}{2}$.
Ví dụ 8: Cho một tập $S$ gồm $25$ điểm sao cho với ba điểm bất kì thuộc $S$ thì có $2$ điểm khoảng cách nhỏ hơn $1$. Chứng minh rằng tồn tại một hình tròn bán kính $1$ chứa ít nhất $13$ điểm thuộc $S$.
Ví dụ 9: Cho đa giác đều có $14$ đỉnh. Chứng minh rằng từ $6$ đỉnh bất kì có thể chọn được $4$ đỉnh tạo thành một hình thang cân.
2. Bài tập
Bài 1: Cho $100$ số tự nhiên. Chứng minh rằng tồn tại một số hoặc mộ số các số có tổng chia hết cho $100$.
Bài 2: Chứng minh rằng tồn tại số tự nhiên chỉ toàn các chữ số $1$ và chia hết cho $2017$.
Bài 3: Cho bảng ô vuông $5 \times 5$, người ta điền vào các ô vuông các số $-1,0,1$. Xét tổng các số ở các dòng, cột và đường chéo, chứng minh rằng trong các tổng này có hai tổng bằng nhau.
Bài 4: Cho $5$ số nguyên dương đôi một phân biệt sao cho trong các số ấy thì chỉ có ước nguyên tố là $2$ và $3$. Chứng minh rằng có hai số mà tích của chúng là một số chính phương.
Bài 5: Có $20$ số nguyên dương phân biệt không lớn hơn $70$. Xét tất cả các hiệu của $2$ số, chứng minh rằng trong các hiệu đó có $4$ số bằng nhau.
Bài 6: Xét $20$ số tự nhiên $1, 2, \dots, 20$. Hãy tìm số nguyên dương $k$ nhỏ nhất sao cho với mỗi cách lấy $k$ số phân biệt từ $20$ số trên đều lấy được hai số $a, b$ sao cho $a + b$ là một số nguyên tố.
Bài 7:
a) Tô các cạnh của một lục giác bằng $2$ màu xanh đỏ. Chứng minh rằng tồn tại một tam giác được tô cùng một màu.
b) Tô các cạnh của một đa giác $17$ cạnh bằng $3$ màu. Chứng minh rằng tồn tại một tam giác được tô cùng một màu.
Bài 8: Trên đường tròn cho $16$ điểm tô bởi một trong ba mày: Xanh, Đỏ, Vàng. Các dây cung nối $2$ điểm trong $16$ điểm trên được tô bởi hai màu trắng, đen. Chứng minh ta luôn có $3$ điểm trong $16$ điểm trên tô cùng màu và $3$ cạnh của nó cũng được tô cùng màu.
Bài 9: Chứng minh rằng trong $52$ số tự nhiên bất kì luôn tìm được $2$ số mà tổng hoặc hiệu của chúng chia hết cho $100$.
Bài 10: Từ các số $1, 2, …, 2n$ lấy ra $n+1$ số. Chứng minh rằng:
a) Có $2$ số nguyên tố cùng nhau.
b) Có $2$ số mà số này chia hết cho số kia.
Bài 11: Có $81$ số gồm $9$ chữ số $1, 9$ chữ số $2, \dots, 9$ chữ số $9$. Xếp $81$ số này thành một dãy, có tồn tại hay không một cách xếp sao cho giữa hai chữ số $k$ có đúng $k$ số với $k = 1, 2, \dots, 9$.
Bài 12: Có $51$ điểm trong một hình vuông có cạnh bằng $1$. Chứng minh rằng tồn tại $3$ điểm có thể chứa trong một hình tròn bán kính $\dfrac{1}{7}$.
Bài 13: Cho đa giá có $2018$ cạnh, chứng minh rằng có một đường chéo không song song với bất kì cạnh nào.
Bài 14: Mỗi đỉnh của một đa giác đều $7$ cạnh được tô màu đỏ hoặc xanh. Chứng minh rằng có $3$ đỉnh tạo thành một tam giác cân và được tô cùng một màu.
Bài 15: Có $9$ đường thẳng trong đó mỗi đường thẳng chia hình vuông ra làm $2$ phần tỉ lệ diện tích là $2:3$. Chứng minh rằng có $3$ đường thẳng đồng quy.
Bài 16: (PTNK 2011) Cho hình chữ nhật $3 \times 4$.
a) Có $7$ điểm trong hình chữ nhật. Chứng minh có $2$ điểm khoảng cách không lớn hơn $\sqrt{5}$.
b) Có $6$ điểm trong hình chữ nhật. Chứng minh có $2$ điểm khoảng cách không lớn hơn $\sqrt{5}$.
Giải bài toán bằng đại lượng cực biên-Phần 1
Tương đương với nguyên lý qui nạp là nguyên lý cực hạn, trong dó cụ thể bằng một số tính chất sau:
Tính chất (tiên đề)
- Một tập con hữu hạn khác rỗng của tập số thực luôn tồn tại phần tử nhỏ nhất và phần tử lớn nhất.
- Mọi tập con khác rỗng của $\mathbb{R}$ bị chặn trên đều tồn tại chặn trên nhỏ nhất.
- Mọi tập con khác rỗng của $\mathbb{R}$ bị chặn dưới đều tồn tại chặn dưới lớn nhất.
Trong nhiều bài toán, việc chọn đối tượng cực hạn (lớn nhất hoặc nhỏ nhất) giúp ta thuận lợi trong suy luận. \
Cũng như quy nạp, cực hạn cũng có nhiều ứng dụng rộng rãi trong các việc giải quyết các bài toán tổ hợp.
Ví dụ 1. Tìm $n$ lớn nhất sao cho tồn tại $n$ điểm mà 3 điểm bất kì đều tạo thành tam giác vuông.
Bài toán này có nhiều các để tiếp cận, việc tìm ra $n=5$ không có gì khó, khi chứng minh $n=5$ không thỏa cũng có nhiều cách suy luận, tuy vậy việc chọn đoạn thẳng có độ dài lớn nhất giúp ta dễ dàng suy ra mâu thuẫn.
Ví dụ 2. Trên một mặt bàn đặt một số các đồng xu với kích cỡ không giống nhau đôi một (các đồng xu không được đè lên nhau và phải nằm sấp hoặc ngửa trên bàn). Chứng minh rằng dù ta đặt như thế nào đi nữa, cũng luôn tồn tại một đồng xu chỉ tiếp xúc được với nhiều nhất 5 đồng xu khác.
Ví dụ 3. Cho $n$ điểm trong mặt phẳng biết rằng cứ 3 điểm bất kì tạo thành một tam giác có diện tích không lớn hơn 1. Chứng minh rằng $n$ điểm thuộc một hình tam giác có diện tích không lớn hơn 4.
Ví dụ 4. (Sylvester) Trong mặt phẳng cho $n$ điểm phân biệt, sao cho mỗi đường thẳng đi qua hai điểm thì đi qua ít nhất một điểm khác. Chứng minh rằng $n$ điểm này cùng thuộc một đường thẳng.
Việc chọn đối tượng cực hạn phụ thuộc vào bài toán và hướng đi kế tiếp, có được điều này cần rèn luyện thêm trong việc giải toán.
Ví dụ 5. Cho 3 trường, mỗi trường có $n$ học sinh, biết rằng cứ mỗi học sinh thì quen ít nhất $n + 1$ học sinh của hai trường khác. Chứng minh rằng có thể chọn được từ mỗi trường một bạn sao cho 3 bạn này đôi một quen nhau.
Ví dụ 6. Một bữa tiệc có 10 học sinh tham gia, biết rằng mỗi học sinh quen với ít nhất là 5 người. Chứng minh rằng có thể sắp xếp 10 học sinh ngồi vào một bàn tròn sao cho hai người kế nhau thì quen nhau.
Ví dụ 7. Một bảng $2n \times 2n$ ô, người ta đánh dấu bất kì $3n$ ô trong bảng. Chứng minh rằng tồn tại $n$ dòng và $n$ cột sao cho $3n$ ô được đánh dấu thuộc $n$ dòng và $n$ cột này.
Bài tập rèn luyện
Bài 1. Có $(2n + 1)$ người đứng trên cùng một mặt phẳng, khoảng cách giữa họ không giống nhau. Sau đó mỗi người bắn người gần họ nhất. Chứng minh rằng:
a) Có ít nhất một người còn sống.
b) Không ai bị bắn quá năm viên đạn.
c) Các đường đạn không cắt nhau.
Bài 2. Một hành tinh có 20 quốc gia. Trong ba nước bất kỳ, luôn có hai nước không thiết lập quan hệ ngoại giao với nhau. Chứng minh rằng, hành tình này có tối đa 200 đại sứ quán.
Bài 3. Với $2n + 3$ điểm trong mặt phẳng, ba điểm bất kỳ không thẳng hàng và bốn điểm bất kỳ không cùng nằm trên một đường tròn. Chứng minh rằng ta có thể chọn ba điểm và vẽ được một đường tròn qua ba điểm đó. Trong $2n$ còn lại, có $n$ điểm nằm trong đường tròn và $n$ điểm nằm ngoài đường tròn.
Bài 4. Điền các số từ 1 đến $n^2$ vào bảng vuông $n \times n$. Chứng minh rằng có hai ô kề nhau (kề cạnh hoặc kề đỉnh) mà hiệu của chúng không nhỏ hơn $n + 1$.
Bài 5. Có $N(N \geq 3)$ chơi tenis vòng tròn một lượt. Cuối giải người ta thấy rằng không có ai thắng tất cả các trận thi đấu. Chứng minh rằng có thể tìm được 3 người A, B, C sao cho A thắng B, B thắng C và C thắng A.
Bài 6. Cho $a, b$ là hai số tự nhiên nguyên tố cùng nhau.
Gọi $d=(a,b)$. Khi đó tồn tại các số nguyên $x, y$ sao cho $$xa+yb=d$$









